9 Ocak 2011 Pazar

Rüdiger Wehner: karıncalarda bilgi işleme

"Tunus çöl karıncası yuvasından çıkar, biraz uzaklaşır ve sonra da sıcaktan bayılmış, ölmüş bir hayvan cesedi var mı diye yakıcı kumlarda gezinir. Böyle bir ceset bulduğu zaman bir parça ısırır, döner, yuva için, yani elli metre kadar uzakta olabilen çapı bir milimetrelik bir delik için bir kestirme yol arar. Dönüş yolunu nasıl bulur? Yol tayini dışarı yapılan yolculuk sırasında toplanan bilgiye dayanır, yuvayı bir deniz feneri gibi tarayıp bulmaya değil. Eğer biri yuvadan çıktığı anda karıncayı kaldırır ve biraz uzağa koyarsa, karınca rastgele daireler çizerek ortalıkta dolanır. Eğer biri besin bulduktan sonra karıncanın yerini değiştirirse, yerinin değiştirildiği bölgeye göre yuva yönünde bir iki derecelik bir hat içinde koşar, yuvanın olması gereken noktayı hafifçe sıyırıp geçer, hızlı bir U dönüşü yapar ve orada var olmayan yuvayı arar. Bu da karıncanın bir şekilde yuvasına dönme yönünü ve uzaklığını, yol bütünleştirme ya da körlemesine denen bir yol tayini biçimiyle ölçüp saklamış olduğunu gösterir."


Bkz. Path Integration and Search Strategies in Desert Ants, Cataglyphis fortis


2002: The director of Zurich University’s zoology department, Rüdiger Wehner, has been awarded one of the top accolades in Swiss science, the Marcel Benoist prize.
Wehner received a SFr100,000 ($68,000) prize at a ceremony in Bern on Friday for his work on the behaviour of the Cataglyphis ant of the Sahara desert.

Öğrenmek insana mahsus değil, anlamak olmasaydı

"Standart sosyal bilim varsayımlarının tersine, öğrenme çok yakın bir zamanda insanlar tarafından ulaşılmış bir evrim zirvesi değildir. En basitine kadar bütün hayvanlar öğrenebilir. Bu yüzden meyve sinekleri ve deniz tavşanları gibi akıl açısından karmaşık olmayan yaratıklar, öğrenmenin sinirsel cisimleşmesini araştıran sinirbilimciler için uygun konular olmaktadır."


Endonezya'dan bir deniz tavşanı
http://galeri.netfotograf.com/fotograf.asp?foto_id=226488

1 Ocak 2011 Cumartesi

Umutsuzca Darwinciliğin yanlış çıkmasını istiyorlar

"İnsanlar umutsuzca Darwinciliğin yanlış çıkmasını istiyor.
Ona düşman olan bir sürü insan hâlâ var. İncili Yayma Cemiyeti’nden köktencileri kastetmiyorum, Amerika’nın dört bir yanındaki en seçkin üniversitelerin profesörlerini kastediyorum. Zaman zaman şöyle itirazlar duyuyorum: bu kuram fasit, yarım gözün neye yararı var, rastgele mutasyondan yapı nasıl ortaya çıkar, yeterince vakit geçmedi, Gould bunu çürüttü, karmaşıklık daha yeni belirdi, gün gelecek fizik bunu geçersiz kılacak.
Dennett’in Darwin’in Tehlikeli Fikri adlı kitaptaki saptamasıyla söylersek, asıl sorun doğal seçmenin evrenin ve insan doğasının bir planı olmadığını ima etmesinden kaynaklanıyor. Kuşkusuz bu bir neden, ama bir başka neden de aklı inceleyen kimselerin onun nasıl evrildiği üzerine pek düşünmemeleri, üstelik bunu sevdikleri kuramları zorlayacağı için düşünmemeleri. Çeşit çeşit uzman çıkıp aklın doğuştan elli bir kavramla donandığını (bunlar arasında “karbüratör” ve “trombon” da var), yetenek sınırlamalarının insan beynini arıların rutin bir şekilde çözdüğü sorunları çözmekten alıkoyduğunu, dilin kullanılmak için değil güzel görünmek için tasarlandığını, aşiretlerin bebeklerini ekosistemi aşırı insan nüfusundan korumak için öldürdüğünü, çocukların ebeveynleriyle çiftleşmek için bilinçsiz bir istek duyduğunu ve insanların eşlerinin kendilerini aldattığı düşüncesinden üzülmek yerine haz almak için kolayca koşullanabileceğini öne sürdü. Bu savların evrim açısından olanaksız olduğu söylenince, savlarını yeniden düşünmek yerine evrim kuramına saldırıyorlar. Akademisyenlerin Darwinciliği karalamak için gösterdiği çaba gerçekten hayrete şayan."

Tanrısal Akıl

"Tanrının icat edilmesinin nedenlerinden biri de, onun yaşama ait planları yapan ve uygulamaya sokan akıl olmasıydı. Dünyanın yasaları ileri doğru işler, geriye değil: yağmur yerin ıslanmasına yol açar; yer ıslanmadan yararlanır çünkü kendisi yağmura yol açamaz. Dünyada yaşamın teleolojisini (hedefe yönelmiş olmasını) Tanrının planlarından başka ne etkilemiş olabilir?"

Evrimin varlık sebebi akıl ya da insan değildir

"Bir organizma yeni bir ortama geçtiği zaman, onun soyu da buna göre uyum sağlar, ama eski ortamda kalan organizmalar değişmeden devam edebilir. Yaşam yolu bir şekilde dallı budaklı bir çalılıktır, bir ölçek ya da merdiven değildir ve yaşayan organizmalar da dalların ucunda yer alır, alt basamaklarında değil. Bugün yaşayan bütün organizmaların hepsi de evrilmek için yaşamın başlangıcından bu yana aynı süreye sahipti – amip de, ornitorenk de, Rhesus maymunu da ve evet, bıkıp usanmadan telefon edip kur yapan Larry bile."

*
"Aklın evrimin yüce bir tutkusu olduğu saçmalığı, ona tanrısal bir öz ya da mucizevi bir doku ya da her şeyi kucaklayan matematik ilke gibi davranma saçmalığının bir parçasıdır. Akıl bir organdır, biyolojik bir araçtır."

1 Eylül 2010 Çarşamba

Başbelası Duygular

"Bana göre benim en özel duygularımın bir itirafı olan şey, size göre inleyip sızlanmaktan ibarettir ve bana çenemi kapamamı söyleyebilirsiniz rahatça. İktidar sahibi olanlar için, başka insanların duyguları daha da rahatsız edici sayılır – kocalarının ve çocuklarının kurbanlık kuzu gibi ölüme gitmesini istemeyen kadınlar, düşmanla dövüşmek yerine birbiriyle dövüşen erkekler ve önemli bir iş ilişkisi getirecek olan bir nişanlıyı kabul etmek yerine kafalarına uygun birine aşık olan oğullar gibi başbelalarına yol açar duygular. Birçok toplum bu başbelalarıyla duyguları düzene sokmaya çalışarak ve onların var olmadıkları gibi bir yanlış bilgiyi yayarak baş etmeye çabalar."

28 Nisan 2010 Çarşamba

Sabahı Şerifler Hayırlı Olsun

"Yıldız sistemimizin ötesinde bir yerde, yıldızlararası uzayda savrulan bir pikap ve kapağında hiyeroglif yazılar yer alan altın bir plak var. Pikapla plak, 1977 yılında bizim güneş sistemimizdeki uzak gezegenlerden bize fotoğraf ve veri aktarması için fırlatılmış olan, Voyager 2 adlı uzay araştırma aracının içinde yer alıyor. Araç bu sıralar Neptün’ün ötesine geçti ve heyecan verici bilimsel görevi sona eriyor, ama bu kez de uzayda gezinen herhangi bir uzaylı varsa onun için bizim gezegenler arası kartvizitimiz görevini görecek.
Plağın prodüktörü astronom Carl Sagan’dı ve Sagan bizim türümüzü ve başarılarını gösteren görüntü ve sesleri kaydetti plağa. Elli beş insan diliyle birlikte bir de “balina dilinden” selamlama sesleri, bir bebek bağrışı, bir öpücük, aşık bir kadının aklından geçenlerin EEG kaydından oluşan on iki dakikalık bir konuşma ve çeşitli dünya dillerinden hazırlanmış doksan dakikalık bir müzik: Meksika’dan mariachi, Peru’dan pan flüt, Hindistan’dan raga, bir Navajo’dan gece şarkısı, bir Pigme kızın erginlenme şarkısı, Japonya’dan bir şakuhaçi parçası, Bach, Beethoven, Mozart, Stravinski, Louis Armstrong ve Chuck Berry’den “Johnny B. Goode.”
Plakta bizim türümüzden kozmosa gönderilen bir barış mesajı da vardı. İyi niyetli bir kara mizah örneği olarak, mesajı dönemin Birleşmiş Milletler genel sekreteri Kurt Waldheim okudu. Yıllar sonra tarihçiler Waldheim’ın II. Dünya Savaşı’nda Alman ordusunda, Balkan partizanlarına acımasız saldırılar yapan ve Selanik’in Yahudi halkını Nazi ölüm kamplarına götüren bir birimde istihbarat subayı olarak rol aldığını keşfetti. Voyager’ı geri çağırmak için artık çok geç ve bu acı şaka Samanyolunun merkezinde sonsuza dek dolanıp duracak."
Steven Pinker, Voyager 2 yolculuğunu böyle anlatıyor Akıl Nasıl Çalışır'da. Bahsettiği elli beş insan dili arasında Türkçe de var. Yalnız elli beş dilde uzaylıları selamlama konusuna tam bir standart getirilmemiş olacak ki, her dilde aynı içerik, ama farklı sözler söyleniyor. Türkçe, tam anlamıyla, dönemin, 1970'lerin Türkçesi. tekrar tekrar dinlemeye değer. Tıklayın.
Sevgili Voyager için güzel bir site hazırlamış NASA.